CẨM NANG ĐỌC BẢNG LƯƠNG TẠI NHẬT BẢN: CẤU TRÚC LƯƠNG GAKUMEN, TEDORI VÀ CÁC KHOẢN KHẤU TRỪ

1. TẠI SAO LƯƠNG LẠI GIẢM? CẤU TRÚC CƠ BẢN CỦA "GAKUMEN" VÀ "TEDORI"

Trong bảng chi tiết tiền lương (Kyuyo Meisai) nhận từ công ty Nhật Bản, có 3 khối lớn chính là: "Phần thanh toán" (Tiền công ty trả), "Phần khấu trừ" (Tiền bị trừ khỏi lương) và "Chuyên cần" (Thời gian làm việc).

LƯƠNG GAKUMEN (GROSS SALARY) LÀ GÌ?

Gakumen là "tổng số tiền" mà công ty chi trả cho bạn. Ngoài lương cơ bản, nó bao gồm tất cả các loại phụ cấp như tiền tăng ca (phụ cấp ngoài giờ), phụ cấp chức vụ và phụ cấp đi lại (tiền tàu). Số tiền ghi trên thông báo tuyển dụng hoặc hợp đồng lao động thông thường chính là con số "Gakumen" này.

LƯƠNG TEDORI (NET SALARY) LÀ GÌ?

Tedori là số tiền thực tế được chuyển vào tài khoản ngân hàng của bạn sau khi đã khấu trừ bảo hiểm xã hội và thuế từ lương Gakumen. Tại Nhật Bản có chế độ "thuế tại nguồn" (Gensen Choshu), theo đó công ty sẽ thay mặt cá nhân tính toán và nộp thuế, bảo hiểm cho nhà nước. Do đó, lương Tedori thông thường chỉ bằng khoảng 75% đến 80% của lương Gakumen.

NHỮNG HIỂU LẦM MÀ NGƯỜI NƯỚC NGOÀI DỄ MẮC PHẢI VỀ "CHI PHÍ ĐI LẠI"

Một điểm cần lưu ý là "phụ cấp đi lại" (tiền tàu) được cấp tại nhiều công ty. Khoản này được bao gồm trong Gakumen nhưng về nguyên tắc là không chịu thuế. Tuy nhiên, nếu tổng Gakumen tăng lên, khung tính bảo hiểm xã hội (mức thù lao tiêu chuẩn hàng tháng) có thể tăng theo. Vì vậy, có hiện tượng "nếu sống ở xa và nhận tiền tàu cao, phí bảo hiểm xã hội cũng sẽ tăng lên một chút".

2. BẢN CHẤT CỦA CÁC KHOẢN "KHẤU TRỪ": BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ THUẾ

Phần phức tạp nhất trong bảng lương mà nhiều người nước ngoài cảm thấy "quá đắt" chính là mục "Khấu trừ" (Kojo). Mục này được chia thành hai loại lớn: "Bảo hiểm xã hội" và "Thuế".

4 LOẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI (SOCIAL INSURANCE)

BẢO HIỂM Y TẾ (HEALTH INSURANCE): Là bảo hiểm để bạn chỉ phải tự chi trả 30% chi phí khi đi bệnh viện do ốm đau hoặc chấn thương. Phí bảo hiểm được chia đôi giữa công ty và cá nhân (mỗi bên chịu một nửa).
BẢO HIỂM PHÚC LỢI HƯU TRÍ (PENSION): Là tiền tích lũy để nhận lương hưu trong tương lai. Khoản này cũng được chia đôi giữa công ty và cá nhân. Khi rời khỏi Nhật Bản, bạn có thể nhận lại một phần dưới dạng "Tiền hoàn lại một lần" (Lump-sum Withdrawal Payment), nhưng thủ tục này cần có bảng lương và sổ hưu trí.
BẢO HIỂM THẤT NGHIỆP (EMPLOYMENT INSURANCE): Là bảo hiểm để nhận trợ cấp khi mất việc (thất nghiệp). Số tiền này nhỏ hơn so với các loại bảo hiểm khác, nhưng nó là mạng lưới an sinh quan trọng hỗ trợ cuộc sống khi gia hạn visa hoặc trong quá trình tìm việc mới.
BẢO HIỂM ĐIỀU DƯỠNG (NURSING CARE INSURANCE): Là bảo hiểm dành cho người từ 40 tuổi trở lên. Những nhân sự trẻ ở độ tuổi 20, 30 sẽ không thấy mục này trên bảng lương.

2 LOẠI THUẾ (TAXES)

THUẾ THU NHẬP (INCOME TAX): Là thuế quốc gia được tính dựa trên số tiền lương của tháng đó. Con số trên bảng lương hàng tháng chỉ là "ước tính", và số tiền chính xác cho cả năm sẽ được xác định thông qua "Điều chỉnh cuối năm" (Nenmatsu Chosei) vào tháng 12.
THUẾ THỊ DÂN (INHABITANT TAX): Đây là điểm cần lưu ý nhất. Thuế thị dân được tính dựa trên "thu nhập của năm trước". Vì vậy, người nước ngoài trong năm đầu tiên đến Nhật sẽ không phải nộp thuế thị dân, nhưng từ tháng 6 của năm thứ hai, thuế này sẽ đột ngột bắt đầu bị thu. Hầu hết các trường hợp cảm thấy "sang năm thứ hai lương (Tedori) bị giảm đi" là do thuế thị dân này.

GÓC NHÌN CỦA NGƯỜI LÀM THỰC TẾ: TẦM QUAN TRỌNG CỦA KHẤU TRỪ GIA CẢNH

Nếu bạn đang gửi tiền về cho gia đình ở quê nhà (bố mẹ, vợ chồng...), bạn có thể được giảm thuế thu nhập và thuế thị dân thông qua "Khấu trừ gia cảnh" (Huyo Kojo). Nếu thấy thuế thu nhập trên bảng lương cao, hãy kiểm tra xem bạn đã nộp "Giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân" và "Giấy tờ chứng minh chuyển tiền" cho công ty chưa. Nếu quên điều này, bạn sẽ bị thiệt hại từ vài chục nghìn đến hơn một trăm nghìn yên mỗi năm.

3. LƯƠNG CÓ ĐƯỢC TRẢ ĐÚNG KHÔNG? QUY TẮC TÍNH "CHUYÊN CẦN" VÀ "TIỀN TĂNG CA"

Mục "Chuyên cần" (Kintei) nằm ở bên trái hoặc phía trên của bảng lương là phần quan trọng nhất làm căn cứ cho số tiền thanh toán. Nếu mục này sai, lương sẽ không khớp cho dù logic tính toán có đúng đến đâu.

TỶ LỆ PHỤ TRỘI CỦA TIỀN TĂNG CA (PHỤ CẤP NGOÀI GIỜ)

Theo Luật Tiêu chuẩn Lao động Nhật Bản, nếu làm việc quá 8 giờ/ngày hoặc 40 giờ/tuần, công ty có nghĩa vụ trả thêm ít nhất 25% vào mức lương theo giờ cơ bản.

Tăng ca đêm (22h - 5h sáng hôm sau): Cộng thêm 25% (Tổng cộng tăng 50%).
Làm việc vào ngày nghỉ (Ngày nghỉ pháp định): Tăng thêm từ 35% trở lên. Nếu thời gian tăng ca trên bảng lương là "20 giờ" mà số tiền vẫn giữ nguyên là "Lương giờ x 20", thì có khả năng đó là hành vi vi phạm pháp luật.

CÁI BẪY CỦA TIỀN TĂNG CA CỐ ĐỊNH (MINASHI ZANGYO)

Nếu trong hợp đồng ghi "Bao gồm tiền tăng ca cố định", điều đó có nghĩa là ví dụ "20 giờ tăng ca đã được bao gồm trong lương". Tuy nhiên, phần làm việc vượt quá 20 giờ đó phải được trả thêm. Lời giải thích "Vì là chế độ tăng ca cố định nên làm bao nhiêu tiếng thì lương vẫn thế" là sai lầm.

GHI CHÚ VỀ NGHỈ PHÉP CÓ LƯƠNG (PAID LEAVE)

Trên bảng lương thường hiển thị số ngày nghỉ phép còn lại. Hãy kiểm tra xem những ngày bạn nghỉ phép có lương có bị "Khấu trừ vắng mặt" (trừ lương) hay không.

4. TỰ KIỂM TRA VÀ BIỆN PHÁP NGĂN NGỪA RẮC RỐI TIỀN LƯƠNG

Dưới đây là 3 hành động mà lao động nước ngoài nên thực hiện với bảng lương hàng tháng để tự bảo vệ mình.

BƯỚC 1: SỐ TIỀN CHUYỂN KHOẢN CÓ KHỚP VỚI "TEDORI" KHÔNG

Hãy xác nhận xem nội dung ghi trong sổ ngân hàng và mục "Số tiền thực lĩnh" (Sashihiki Shikyugaku) ở góc dưới bên phải bảng lương có khớp nhau đến từng yên hay không.

BƯỚC 2: SỐ TIỀN KHẤU TRỪ CÓ THAY ĐỔI ĐỘT NGỘT KHÔNG

Đặc biệt là mức lương từ tháng 4 đến tháng 6 sẽ trở thành căn cứ (cơ sở tính toán) cho phí bảo hiểm xã hội của năm đó. Sau những tháng có nhiều việc tăng ca, phí bảo hiểm có thể tăng lên sau vài tháng. Bạn cũng cần kiểm tra xem có khoản khấu trừ nào không rõ ràng (như phí hiệp hội, phí dịch vụ lạ...) hay không.

BƯỚC 3: XEM KẾT QUẢ ĐIỀU CHỈNH CUỐI NĂM (YEAR-END ADJUSTMENT)

Kết quả của "Điều chỉnh cuối năm" nhằm quyết toán số thuế thừa hoặc thiếu sẽ được phản ánh trên bảng lương tháng 12 hoặc tháng 1 hàng năm. Có khi bạn sẽ được nhận lại vài chục nghìn yên dưới dạng "Tiền hoàn thuế", cũng có trường hợp hiếm hoi bị truy thu thêm. "Tờ khai thuế thu nhập tại nguồn" (Gensen Choshu Hyo) được phát vào thời điểm này là tài liệu quan trọng bắt buộc phải có khi gia hạn visa, vì vậy hãy bảo quản thật cẩn thận.

5. TỔNG KẾT: BẢNG LƯƠNG LÀ MINH CHỨNG CHO "SỰ TIN CẬY TẠI NHẬT BẢN"

Bảng lương tại Nhật không đơn thuần chỉ là tờ giấy để nhận tiền. Đó là "điểm tin cậy" trong xã hội Nhật Bản, chứng minh rằng bạn đang đóng thuế và tham gia bảo hiểm xã hội đầy đủ. Trong tương lai, khi xin quyền vĩnh trú, hồ sơ nộp thuế và tham gia bảo hiểm từ trước đến nay của bạn sẽ được thẩm định rất khắt khe. Nếu xem bảng lương và cảm thấy "có gì đó lạ", trước hết hãy hỏi người phụ trách kế toán của công ty. Nếu có rào cản ngôn ngữ, chúng tôi khuyên bạn nên sử dụng các cơ quan hỗ trợ chuyên môn như Job get JAPAN hoặc các cửa sổ tư vấn đa ngôn ngữ của Thanh tra Tiêu chuẩn Lao động.